<!– /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-parent:""; margin:0cm; margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman";}p {mso-margin-top-alt:auto; margin-right:0cm; mso-margin-bottom-alt:auto; margin-left:0cm; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman";}@page Section1 {size:612.0pt 792.0pt; margin:70.85pt 70.85pt 70.85pt 70.85pt; mso-header-margin:35.4pt; mso-footer-margin:35.4pt; mso-paper-source:0;}div.Section1 {page:Section1;}–>

Wat zijn jaarfeesten goed om te vieren, ze komen na eenrondje om de zon steeds weer terug en zo kunnen we waarnemen hoe we groeien. Ikmerk jaar na na jaar hoeveel intenser ik alles beleef aan de jaarfeesten. Ikheb het idee dat het komt omdat dezelfde rituelen in een steeds bredere beddingkomen van ervaringen.

Dit voelt in elk geval weer als een frisse en herboren lente, welk jaargetijde het ook is. En diefrisheid hebben we nodig als we als leerkrachten met kinderen aan de slag gaan:steeds een open blik, ruimte en véél gevoel. Want dat is de taal van kinderen.

Wat ik eigenlijk automatisch doe vóór dat ik de klas in stap: een diepezucht. Lucht in mijn lijf, verse lucht. Al het oude er uit en ruimte maken voornieuwe ervaringen. Die nieuwe ervaringen hoef ik niet te bedenken, ik komalleen maar met een lesdoel en lesplan binnen, gestoeld op de vorige ervaringenen gericht op nieuwe ervaringen.

Dat is tweerichtingsverkeer! Ik "geef" weliswaar de lesmaar mijn leerlingen geven mij een antwoord. Hun houding, hun tegenzin, hunmedewerking, hun verdriet en blijdschap….alles draagt bij tot het geheel.Natuurlijk moet ik regelmatig voorrang nemen voor mijn les, daar kom ik voor.Maar zo inspirerend is het om voorrang te verlenen, kinderen hun zegje te latendoen, luisteren naar de zijwegen die ze bewandelen omdat ze het niet begrijpenof ik iets heel anders blijk te hebben opgeroepen. En dan leid ik hen weerterug naar de Hoofdweg, met liefde.

Het is daarom altijd goed zelf én met de klas even terug te blikken op eenles, op de dag. Wat heeft het ons gebracht? Heb ik mijn lesdoel en mijnplanning goed ingezet of kan ik daar nog op een andere manier mee omgaan?Konden de kinderen "ademen" tijdens mijn les, was er genoegafwisseling tussen het opnemen en het uitvoeren? Wat heb ik ervaren, watverandert het bij mij?

En dan is het de kunst om los te laten. Want er zijn nog meer lessen te geven,taken te doen en niet te vergeten rust te nemen. Zo kan je bewustzijn stukjevoor stukje groeien. Het effect op kinderen met een leerkracht wil groeien isenorm; een beter voorbeeld kunnen ze niet hebben.

<!– /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-parent:""; margin:0cm; margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman";}p {mso-margin-top-alt:auto; margin-right:0cm; mso-margin-bottom-alt:auto; margin-left:0cm; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman";}@page Section1 {size:612.0pt 792.0pt; margin:70.85pt 70.85pt 70.85pt 70.85pt; mso-header-margin:35.4pt; mso-footer-margin:35.4pt; mso-paper-source:0;}div.Section1 {page:Section1;}–>

"Van de doden niets dan goeds" luidt een oude uitdrukking. Toen iknog niet geconfronteerd was met het verlies van een dierbare, was ik wel eenssceptisch hierover. Iedereen maakt fouten in zijn leven, en die mogen ookbestaan. Voor mij kwam de uitdrukking over als het wegmoffelen onder hetvloerkleed van minder aangename kanten van een persoon, toevallig omdat diegenedood was.
Inmiddels is het al weer 15 jaar geleden dat mijn moeder overleed,mijn vader en een van mijn zussen zijn haar gevolgd. Het is gek, maar om hunverlies te verwerken was het voor mij juist nodig om tot `niets dan goeds`tekomen. Dat had ik nooit gedacht. Maar het ging vanzelf. Ik vroeg mij af wat hetvoor zin had om hun mindere kanten op te rakelen. Tijdens het leven had ik dekans gehad, en genomen, om bepaalde zaken met hen te bespreken. Dat wil zeggen:te leren begrijpen waarom gebeurtenissen zo gelopen waren. Daarnaast hoefde ikook niet alle beweegredenen te snappen van mijn ouders en mijn zus. Ik merktedat de openheid van zulke gesprekken al zoveel gaf, mij zo vulde, dat de inhoudminder belangrijk werd.

Na hun dood bleef er alleen maar verwondering over, en later bewondering.Want hoe meer ik mij ging verplaatsen in hun situatie, hoe beter ik invoeldevoor welke keuzes ze hadden gestaan op cruciale momenten. Zwakheden zijnonderdeel van ieder mens, het was voor mij een gelegenheid om in de spiegel tekijken. Ik kon mezelf toetsen: hoe zou ik het hebben gedaan in hunplaats.

Er groeide een ongelooflijke liefde van mij voor hen, voor de manier waaropze ieder op hun eigen wijze hun leven hadden vormgegeven. Drie levens, niet demakkelijkste omstandigheden, en ik zag heel veel leerpunten daarin juist voormijzelf. Niet in de zin van:¨Zo zou ik het nooit doen¨ maar: ¨Als ik dat ook zozou kunnen….¨ Het heeft mij het warme gevoel gegeven dat ik heb, elke keerwanneer ik aan hen denk. Want veel is er voorgevallen tussen ons, er warenaardig wat hobbels, maar ik mag er veel van leren. Mijn ouders en mijn zusstaan nu in het zilver ingelijst, zij hebben mij mede gemaakt tot wat ik nuben, ik hoef alleen maar in liefde te gedenken.

In de klas komt het gesprek ook wel eens op doodgaan. Ik vind het dan altijdweer een geluk dat ik ze kan melden dat het ontzettend pijn doet om iemand teverliezen, maar dat de andere kant er ook altijd is als je je daar vooropenstelt. Je kunt altijd zelf degene die je hebt verloren gedenken en een plekgeven in je huis en in je hart. Kinderen begrijpen dat heel goed. Ze vertellendan zelf hoe zij het hebben opgelost met de dood van hun huisdier, een opa ofoma. Het blijkt altijd te gaan om: mag het verdriet bestaan, mag je daarna weerlachen?

Voor het verlies van een ouder of een broer of zus ligt dat, in mijnervaring met kinderen tot nu toe, veel gevoeliger. Daarover praten met de heleklas erbij aanwezig kan te pijnlijk zijn. Wel is het fijn om bij vaderdag /moederdag / andere feestdag even stil te staan bij de overledene, ook als hetal jaren geleden is. Het aansteken van een kaars, een kort gedicht en eenpersoonlijk gesprekje met de leerling (daar hoeft dus niet de hele klas bij tezijn, is een kwestie van inschatten) kan zoveel steun en licht geven. Daar hebje je klasgenoten en je juf of meester voor, daar moet je op kunnen terugvallenwant daar ben je als kind vijf dagen per week mee in een ruimte.

En om dat te geven aan je klasgenoot of je leerling is eenbelangrijke les voor wat betreft leven in liefde.

&lt;!– /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-parent:&quot;&quot;; margin:0cm; margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:&quot;Times New Roman&quot;; mso-fareast-font-family:&quot;Times New Roman&quot;;}p {mso-margin-top-alt:auto; margin-right:0cm; mso-margin-bottom-alt:auto; margin-left:0cm; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:&quot;Times New Roman&quot;; mso-fareast-font-family:&quot;Times New Roman&quot;;}@page Section1 {size:612.0pt 792.0pt; margin:70.85pt 70.85pt 70.85pt 70.85pt; mso-header-margin:35.4pt; mso-footer-margin:35.4pt; mso-paper-source:0;}div.Section1 {page:Section1;}–&gt;

Wat is goed en wat is slecht? Wie bepaalt dat? Iets wat slecht is, kan goedzijn, omgekeerd komt ook voor. Veel conflicten zijn  gebaseerd op goed enslecht. Goed en slecht zijn altijd met elkaar in conflict.

Daar komen we dus niet uit. Waarom zouden we daar uit moeten komen….is ersoms iemand die gelijk moet hebben in wat goed en slechtwerkelijk betekenen? Ze bestaan allebei, hebben evenveel bestaansrecht.

Zo is het ook met vertrouwen en wantrouwen. Waarom zou je iemand vertrouwen?Waarom zou je iemand wantrouwen? Is het een beter dan het andere, word jij erbeter van?

Op een dag vertelde GrijzeWolf mij: "Hou maar op je bezig te houden metvertrouwen en wantrouwen. Vertrouw niet, maar wantrouw ook niet. Ga in hetmidden staan, kijk wat er gebeurt, dan pas kan je wat."

Zo, dat scheelt sindsdien een hoop energie. Als ik ergens tegen op zie, hoefik mezelf niet op te schroeven met het vertrouwen dat "het allemaal welgoed komt" en hoef ook niet te beven: "het zal vast nietlukken."  Niet dat ik het altijd even braaf toepas….ik ontdek nogwel eens dat ik in het oude patroon zit. Even bijstellen dan.

Dat is het mooie van oude patronen: ze blijven zich maar herhalen. Dat, watje ooit allemaal aangeleerd is, wil zich blijven manifesteren. En dan mag jewat leren: stel ik er een stukje bewustzijn tegenover of niet? Want als ik mijop zo’n cruciaal moment besef dat ik niet hoef te vertrouwen en te wantrouwenis het direct al klaar, letterlijk en figuurlijk: nu kan ik helder zien wat ergebeurt. Dat is veel interessanter dan het oordeel dat ik er over vel.

Zo gebeurt het me elke keer als ik een nieuwe klas heb. Kan ik alsleerkracht even iets halen, kan ik er op vertrouwen dat ze dan verder gaan metwaar ze mee bezig zijn als ik het klaslokaal verlaat? Dat te weten isbelangrijk, er zijn  klassen die je beter nooit alleen laat. Dat is nieterg, dat is verstandig, maar zeker niet echt handig bij onverwachte zaken.

"We kennen elkaar nog niet goed" zeg ik dan aan het begin van hetschooljaar, "dus ik weet niet wat er gaat gebeuren als ik nu even papierga halen beneden." Meestal krijg ik dan reacties als "Nou, dat gaatheel goed hoor", of: "Ik zou maar uitkijken juf" en allerleivarianten. Ik vertel de kinderen dan dat er maar een manier is omerachter te komen, en dat is kijken naar wat er straks zal gebeuren als ik tweeminuten de klas uit ben, want: "Ik doe niet aan vertrouwen, en ook nietaan wantrouwen." Met vraagtekens boven hun hoofd verlaat ik ze dan. Bijzo’n eerste keer ga ik helemaal geen papier halen, nee, ik blijf een eindjeverder op de gang. Ik laat niet zomaar een klas alleen, eerst ga ik even testenmet de mogelijkheid om direct in te kunnen grijpen mocht het mis gaan. Da’s mijngeheimpje.

Sta ik op de gang dan hoor ik hoe dat dat gaat in de klas: eerst watgerommel, "Stil nou"-gesis, eventueel nog een roep maar dan toch:verder met het werk.

En dan mijn blije gezicht als ik weer de klas inkom: ik zie het spiegelen inde gezichten van de kinderen. Dan komt er zo’n opmerking als : "Goed hejuf, wij kunnen dat!" "Inderdaad" kan ik dan zeggen, "watzijn jullie toch geweldig met elkaar." En zo is de basis gelegd voor hetstaan in het midden tussen vertrouwen en wantrouwen. Want als het onverhooptmis gaat wanneer ik echt een keer papier of iets dergelijks moet halen,kan ik teruggrijpen op deze eerste ervaring: "Weten jullie nog? Laat mijalsjeblieft niet zien dat we bezig moeten zijn met wantrouwen, want dat willenwe toch niet?" Je ziet de kinderen dan zakken en ontspannen: nee, datwillen ze niet!

&lt;!– /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-parent:&quot;&quot;; margin:0cm; margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:&quot;Times New Roman&quot;; mso-fareast-font-family:&quot;Times New Roman&quot;;}p {mso-margin-top-alt:auto; margin-right:0cm; mso-margin-bottom-alt:auto; margin-left:0cm; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:&quot;Times New Roman&quot;; mso-fareast-font-family:&quot;Times New Roman&quot;;}@page Section1 {size:612.0pt 792.0pt; margin:70.85pt 70.85pt 70.85pt 70.85pt; mso-header-margin:35.4pt; mso-footer-margin:35.4pt; mso-paper-source:0;}div.Section1 {page:Section1;}–&gt;

Iemand zei me ooit: "JIj bent een Yes-person!" Dat klopt,ik zeg graag overal ja tegen. Ook als ik eigenlijk geen tijd of mogelijkheidheb. Daar heb ik dan "nee" moeten leren zeggen. Mijn nee heeftdan een praktische reden.

Ja zeggen tegen alles wat op mijn pad komt heeft nogal wat gevolgen.Een probleem met iemand praat ik het liefst zo snel mogelijk uit. Bij eentegenslag ben ik geneigd er toch iets positiefs aan te ontdekken. Bij eenstapel werk zucht ik diep, foeter wat maar stroop toch mijn mouwen op. Ik wildoor. Daar voel ik me goed bij.

Maar omdat ik mens ben, bekruipen mij soms angsten. Ik wil nietbang zijn maar het gebeurt me soms toch. Laat ik het simpele feit nemen dat ikwel eens bang ben om fouten te maken. Ik kan zelf nog zo vaak aan anderenvertellen dat het niet erg is wat ze hebben gedaan, dat vergissen menselijk is,ze troosten met lieve woorden maar wat doe ik met mezelf… Voor mezelf ben ikheel streng en vind ik dat ik heel veel moet kunnen en niet mag zeuren. Foutenmaken betekent dat iemand boos kan worden (vind ik lastig om mee om te gaan) ofdat ik bijvoorbeeld een ander (per ongeluk, maar dat besef ik niet altijd)schade berokken. En dan de confrontaties die je kunt krijgen met diegene…

Het is goed om fouten te maken. Sterker nog: het is de enige manier om ietste leren. Als ik even in de put heb gezeten na een misser van mezelf en als ikdan zie wat ik heb mogen leren, wil ik alleen maar YES roepen. Met vleugels gaik verder en voel dat alles vrij en opgelost is.

Heb je het ooit wel eens tegen iemand gezegd die iets van je kapot maakte oflelijk tegen je deed: "Hee, ik vind je nog net zo lief hoor" Probeerhet eens en ervaar wat er met jezelf en met de ander gebeurt.

En wat ik tegen leerlingen wel eens zeg die aan het klieren zijn: "Hoevervelender jij doet, hoe liever ik je vind." Probleem genezen!

&amp;lt;!– /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-parent:&amp;quot;&amp;quot;; margin:0cm; margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:&amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-font-family:&amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;}p {mso-margin-top-alt:auto; margin-right:0cm; mso-margin-bottom-alt:auto; margin-left:0cm; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:&amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-font-family:&amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;}@page Section1 {size:612.0pt 792.0pt; margin:70.85pt 70.85pt 70.85pt 70.85pt; mso-header-margin:35.4pt; mso-footer-margin:35.4pt; mso-paper-source:0;}div.Section1 {page:Section1;}–&amp;gt;

Goed om mee te starten: eigenwijs. Want dat ben ik regelmatig. Het heeft meveel gebracht, die eigenwijsheid. In positieve zin: het helpt me steeds om mijneigen weg te vinden. In negatieve zin: ik schiet wel eens door in mijneigenwijsheid, ten koste van een ander helaas…

Een voorbeeld:

Deze week liep ik met GrijzeWolf langs het strand. Hij vertelde me iets overmijzelf, hoe ik op een bepaald vlak op hem overkwam. "Getsie" dachtik bij mezelf. Ik had helemaal geen zin op dat moment om de spiegelvoorgehouden te krijgen. Ja, misschien over een uurtje wilde ik welontvankelijk zijn, nu liep ik toch zeker heerlijk te wandelen?

Van binnen was ik opstandig, maar ik hield me verstandig koest en luisterdedus, er zat niets anders op. Natuurlijk besefte ik wel dat er niet zoietsbestaat als een "goed" moment om te luisteren. Elk moment is goed,voor alles.

Maar mijn eigenwijsheid was groot op dat moment. Het keerde zich zelfs tegenme want ik had er een vervelend gevoel bij. Binnen in mij was een gevechtgaande tussen genieten aan de ene kant en het durven kijken naar mezelf aan de anderekant. Met een diepe zucht zette ik me over mijn verschansing heen: wat was mijnheerlijke wandeling nu waard als de ander, GrijzeWolf in dit geval, ergens mee rondliep?

En: hoe zou het voor mij zijn als ik die eigenwijsheid van mezelf zoutegenkomen als ik met iets rondliep?

Ik ben een keer als juf zo supereigenwijs geweest dat ik door een leerlingtot de orde ben geroepen. En terecht. Ik was wat kortaf, deelde links en rechtskleine vermaningen uit, ik zal hebben overgekomen als iemand die niets goedmeer zag. "Jeetje juf, wat ben jij chagrijnig!" zei een leerling, enik voelde dat ze gelijk had. In die zin kwam het niet brutaal over maar als eensignaal dat ik de koers anders moest leggen. Maar wat zei ik, eigenwijs als ikwas op dat moment: "Nee, ik ben HELEMAAL niet chagrijnig." Om haarvervolgens te zeggen "En ga jij nou maar door met je werk."

De hele klas was doodstil aan het werk. Gatver, het voelde helemaal niet goed enik zuchtte. Dat meisje had helemaal gelijk…..grmbl…….ik had niet goedgeslapen, daar konden mijn leerlingen toch niets aan doen?

Na een minuut ging ik voor de klas staan. "Nou," zei ik "zehad toch gelijk. Ik ben inderdaad chagrijnig, ik heb niet goed geslapen en ikmopper te veel vandaag. Wat een lekkere eigenwijze juf hebben jullie toch." Ikkreeg wat kleine glimlachjes, kon toen om mezelf ook lachen. Met dezelfde ijverging iedereen weer verder, maar nu voelde het goed.

Ik ben achter in de klas gaan zitten. Zo kon ik even alleen zijn met detranen van geluk die in mijn ogen stonden. Kinderen zijn goudeerlijk, en watgaven ze mij een kans met mijn stomme eigenwijsheid. Dat is pas naastenliefde.De rest van de dag zette ik me trouwens gewoon over mijn vermoeidheid heen, engezellig dat het werd!

Een tijdje terug was ik begonnen met een web-log over dit boek. Ik ben er de co-auteur van. Omdat mijn andere weblog (www.jufhetty.web-log.nl) mijn grotere aandacht pakte, heb ik dit weblog laten liggen. Nu kijk ik er opnieuw naar en zie het nieuwe begin: hier. Gezellig als je langskomt, naar je reactie ben ik benieuwd. Net als op mijn andere weblog geldt: er valt nog veel te leren van elkaar.

Voor wie op de "oude" versie langskwam: de berichten van daar zet ik nu meteen hier over. Het is zonde om ze zomaar weg te gooien natuurlijk. En daarna maak ik regelmatig weer een nieuw stukje.

Hartelijke groeten van Hetty